Daltonizm to zaburzenie rozróżniania barw. Filmy i świat cyfrowy wykreowały mit, że polega on tylko na tym, iż osoba z daltonizmem widzi jedynie biel i czerń. W rzeczywistości daltonizm wygląda nieco inaczej. Co to daltonizm? Jak widzi osoba z daltonizmem? Sprawdź i dowiedz się więcej!
Daltonizm – co to?
Daltonizm synonimicznie nazywa się ślepotą barw. Choroba ta sprawia, że dana osoba ma problem z poprawnym rozróżnianiem kolorów. Co ważne, osoba z daltonizmem zazwyczaj nie widzi jedynie białego i czarnego, tak, jak pokazują to w kinematografii. Jak widzi daltonista? Wszystko zależy od tego, z którym z rodzajów choroby się boryka.
Skąd bierze się daltonizm?
Problem z daltonizmem wynika z nieprawidłowego działania fotoreceptorów siatkówki, czyli komórek odpowiedzialnych za odbieranie światła i rozpoznawanie poszczególnych barw. W przypadku dziedzicznego daltonizmu przyczyną są zmiany w genach odpowiadających za produkcję barwników wzrokowych. Zaburzenie zazwyczaj obejmuje oboje oczu i utrzymuje się przez całe życie.
Choć daltonizm może występować zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, zdecydowanie częściej dotyczy mężczyzn. W zależności od jego rodzaju osoba może mieć trudności z rozpoznawaniem m.in. czerwieni, zieleni, pomarańczu czy żółci, a niektóre kolory mogą wydawać się jej bardzo podobne. Co ważne, osoby z różnymi typami daltonizmu mogą postrzegać te same barwy w zupełnie odmienny sposób.
Rodzaje daltonizmu
Na ten moment nauka wyróżnia trzy rodzaje daltonizmu.
- Monochromatyzm. To najrzadsza postać, w której osoba nie rozpoznaje praktycznie żadnych kolorów. Obraz świata ogranicza się do odcieni szarości, czerni i bieli. Często występuje też bardzo słaba ostrość wzroku. To właśnie ten rodzaj widzenia jest najczęściej kojarzony z daltonizmem.
- Dichromatyzm. Wynika z braku lub nieprawidłowego działania jednego z trzech typów czopków. W zależności od rodzaju może powodować problemy z rozpoznawaniem czerwieni (protanopia), zieleni (deuteranopia) lub niebieskiego i żółtego (tritanopia).
- Trichromatyzm. W tym rodzaju daltonizmu wszystkie czopki są obecne, ale jeden z nich działa nieprawidłowo. Kolory są wtedy postrzegane jako mniej intensywne. Wyróżnia się protanomalię (czerwień), deuteranomalię (zieleń) i tritanomalię (niebieski).
Jakie są przyczyny daltonizmu?
Najczęściej daltonizm ma podłoże genetyczne i jest związany z genami znajdującymi się na chromosomie X. Kobiety mają dwa chromosomy X, a mężczyźni tylko jeden, dlatego, tak jak już wspomnieliśmy, zaburzenie znacznie częściej występuje u mężczyzn. U kobiety konieczne jest zazwyczaj odziedziczenie wadliwego genu na obu chromosomach X, podczas gdy u mężczyzny wystarczy jego obecność na jednym chromosomie X.
Daltonizm nie zawsze jest jednak dziedziczny. Zaburzenia widzenia barw mogą pojawić się również w ciągu życia, m.in. w wyniku:
- chorób siatkówki,
- jaskry,
- zaćmy,
- retinopatii cukrzycowej,
- zwyrodnienia plamki żółtej,
- chorób neurologicznych,
- naturalnego starzenia się organizmu,
- działania niektórych leków i substancji psychoaktywnych.
W takich przypadkach zmiana postrzegania kolorów jest nabytym zaburzeniem widzenia barw, a nie wrodzonym daltonizmem.
Objawy daltonizmu
Daltonizm (oczywiście w zależności od jego postaci) zazwyczaj nie utrudnia znacznie funkcjonowania. Niektóre osoby mogą nawet nie wiedzieć, że się z nim borykają, aż do czasu wykonania np. badań na prawo jazdy. Wśród najpowszechniejszych objawów daltonizmu wymienia się:
- mylenie podobnych kolorów, szczególnie czerwonego i zielonego,
- trudności z odróżnianiem odcieni,
- postrzeganie niektórych barw jako mniej intensywnych lub wyblakłych,
- problemy z prawidłowym rozpoznawaniem kolorów na mapach, wykresach czy sygnalizacji świetlnej,
- znacznie ograniczone widzenie barw, a nawet widzenie świata głównie w odcieniach szarości (w cięższych postaciach).
Czy daltonizm można leczyć?
W przypadku wrodzonego daltonizmu nie istnieje obecnie metoda, która pozwala całkowicie przywrócić prawidłowe rozpoznawanie kolorów. Możliwe jest jednak łagodzenie trudności związanych z widzeniem barw. Pomocne mogą być specjalne okulary z odpowiednio dobranymi filtrami, które zwiększają kontrast między poszczególnymi kolorami i ułatwiają ich rozróżnianie.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku nabytych zaburzeń widzenia barw. Ich leczenie zależy przede wszystkim od przyczyny. Jeśli problemy wynikają np. z zaćmy, poprawa widzenia może być możliwa po usunięciu zmętniałej soczewki i zastąpieniu jej sztuczną. Gdy zaburzenia są związane z chorobą siatkówki, jaskrą, inną chorobą lub działaniem określonych leków, lekarz może zalecić leczenie odpowiednie dla danego schorzenia lub zmianę stosowanej terapii.
Dlatego w przypadku zauważenia problemów z rozpoznawaniem kolorów warto rozpocząć od badania wzroku i diagnostyki przyczyny zaburzeń. Pozwoli to ustalić, czy mamy do czynienia z wrodzonym daltonizmem, czy problem pojawił się w ciągu życia i wymaga leczenia.
Jak sprawdzić czy mam daltonizm? Diagnostyka
Diagnostykę daltonizmu można wykonać na kilka sposobów, w tym poprzez profesjonalne badanie u okulisty. Najprostszym jednak i najbardziej popularnym sposobem jest wykorzystanie ku temu tablic Ishihary. To obrazki z kropkami w różnych kształtach i kolorach, w których pod postacią kropek danego koloru ukryte są cyferki. Osoby z daltonizmem powinny je bez problemu odczytać.
Wiesz już wszystko o tym, co to jest daltonizm i jak widzi daltonista. Teraz poznaj 5 najpopularniejszych chorób oczu.
